Fitna 4 Oemma

De islam hecht veel waarde aan het collectieve ritueel. Iedereen verricht op dezelfde tijd en gericht naar dezelfde plaats hetzelfde gebed. Eens per jaar reist iedereen die de bedevaart wil en kan volbrengen naar Mekka. Allen verrichten daar gekleed in dezelfde gewaden dezelfde rituelen. Dit houdt de oemmagedachte levend, het ideaal van de gemeenschap der gelovigen. Het doet de gelovigen beseffen dat alle moslims broeders zijn omdat ze voor God gelijk zijn. De islam is zo ook een oefening in gemeenschapszin en vormt het cement in een samenleving die anders waarschijnlijk hopeloos verscheurd zou worden door tegenstellingen.

Maar geen evenement doet het collectiviteitsgevoel zo bloeien als ramadan. De hele islamitische wereld, de natie, de buurt en de familie, alles maakt deel uit van de oemma, en vooral binnen de kring van familieleden en buren doen de mensen hun best er gestalte aan te geven. Er heerst een sfeer van harmonie en solidariteit. Van elk individu wordt een grote bijdrage gevraagd aan het collectief voelbaar maken van de islam. Is bidden een religieuze plicht, wie zich er niet aan houdt wordt niet met de nek aangekeken. Maar met de vastenplicht tijdens ramadan ligt het anders. Daarop is een sterke sociale controle, en het openlijk breken van de vasten tijdens ramadan is volgens artikel 222 van de Marokkaanse grondwet een misdaad, goed voor maximaal zes maanden gevangenisstraf plus een fikse boete.

Toch is ramadan ook een uitlaatklep. Gewoontes en normen worden omgekeerd. Kinderen plagen volwassenen met liedjes, vrouwen lopen ’s avonds laat op straat en meisjes lonken naar jongens. Binnen het rituele kader van het feest stoort niemand zich eraan. De wereld staat op haar kop, en dat geeft de gelegenheid even aan de knellende orde te ontsnappen, je vrij te voelen en tegelijkertijd te beseffen dat het niet altijd feest kan zijn. Hoe strenger de orde, hoe groter de behoefte aan een uitlaatklep. Een samenleving die de chaos ingedamd wil houden, zet zo nu en dan de sluizen open.

De politie handhaaft desnoods met harde hand de reinheid op straat, maar wetgeleerden verkondigen op de televisie dat de intentie om rein te zijn, je te onthouden van eten en zondige gedachten, het belangrijkst is. Zonder de juiste intentie is vasten zinloos, benadrukken ze. Deze geleerden, die gespecialiseerd zijn in het opsporen van verdorvenheden, werken met ramadan op volle kracht. Zo waarschuwt een van hen dat je ’s avonds zo veel mag eten als je wilt, maar dat het verboden is over te geven om daarna opnieuw te kunnen beginnen.